O nas
BIAŁOSTOCKIE TOWARZYSTWO FOTOGRAFICZNE
Historia zapisana w kadrach
od ponad 70 lat
Od ponad siedmiu dekad fotografia łączy ludzi tworzących Białostockie Towarzystwo Fotograficzne. Nasza historia to opowieść o pasji, zaangażowaniu i wspólnym budowaniu miejsca, które od lat rozwija kulturę fotograficzną Podlasia.
Białostockie Towarzystwo Fotograficzne od początku było miejscem spotkań pasjonatów obrazu. Przez lata wokół niego powstała społeczność, która dokumentowała codzienność, organizowała wystawy, rozwijała warsztat i inspirowała kolejne pokolenia fotografów. Archiwalne fotografie i dokumenty pozwalają dziś wrócić do najważniejszych wydarzeń oraz ludzi, którzy tworzyli historię Towarzystwa od ponad 70 lat.
Fotografia w Białymstoku przed powstaniem BTF
Historia fotografii w Białymstoku zaczyna się na długo przed powstaniem Towarzystwa. Pierwsze znane zdjęcie wykonane w mieście datowane jest na rok 1861. Dwa lata później Szlomo Kryński podejmuje próbę założenia pierwszego zakładu fotograficznego. Pod koniec XIX wieku swoją działalność rozpoczyna rodzina Szymborskich, która w 1898 roku zapoczątkuje trwającą przez kolejne dekady dynastię fotograficzną.
Na początku XX wieku pojawia się postać szczególna dla białostockiej fotografii. W 1914 roku w dwóch numerach „Fotografa Warszawskiego” ukazują się pierwsze reprodukcje prac Mariana Dederki, białostoczanina, który rok wcześniej spotyka w Wilnie Jana Bułhaka – jedną z najważniejszych postaci polskiej fotografii. Dederko próbuje zorganizować ogólnopolską wystawę fotograficzną, ale czasy nie sprzyjają takim zamierzeniom. W 1916 roku wyjeżdża z Królowego Mostu do Warszawy, gdzie organizuje pierwszą od czternastu lat wystawę fotografii artystycznej.
W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku białostoccy fotograficy, choć niezrzeszeni, biorą udział w licznych wystawach fotografii artystycznej w całym kraju. Marian i Witold Dederkowie eksperymentują z nową techniką fotograficzną, którą nazywają fotonizmem. W 1927 roku fotografik z Białegostoku uczestniczy w Pierwszym Międzynarodowym Salonie Fotografii Artystycznej w Warszawie. W 1936 roku swoją działalność fotograficzną w Białymstoku rozpoczyna Eugeniusz Kazimirowski.
Te pojedyncze, ale znaczące wydarzenia budują fundament, na którym po wojnie wyrosło zorganizowane środowisko fotograficzne.
Narodziny Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego
Po drugiej wojnie światowej przystąpiono do działań organizacyjnych w ruchu miłośników fotografii. Odbyło się szereg spotkań, podczas których uzgodniono zasady powstania ogólnopolskiego stowarzyszenia. 10 lutego 1947 roku zatwierdzono statut Polskiego Związku Artystów Fotografów, do którego celów dołączono punkt przewidujący „popieranie istniejących i powstających towarzystw i kół miłośników fotografii”.
W lipcu 1947 roku pod przewodnictwem Jana Bułhaka zebrali się czołowi fotograficy polscy i postanowili założyć Polskie Towarzystwo Fotograficzne. Wybrany w wyniku głosowania Komitet przygotował projekt statutu i 7 grudnia 1947 roku zjazd delegatów stowarzyszeń fotograficznych w Warszawie zgłosił go do zatwierdzenia. 23 kwietnia 1948 roku wszedł on w życie. W poszczególnych miastach uformowały się kluby i koła PTF. Siedzibą Zarządu Głównego została formalnie Warszawa, ale praktycznie władza spoczęła w rękach doświadczonych członków Stowarzyszenia Miłośników Fotografii w Poznaniu.
Zgodnie ze statutem w Białymstoku powstał Białostocki Oddział Polskiego Towarzystwa Fotograficznego, który po kilku latach przekształcił się w samodzielny byt. Stało się tak po decyzji Walnego Zjazdu Delegatów PTF. W miejsce zlikwidowanego Polskiego Towarzystwa Fotograficznego powstała Federacja Amatorskich Stowarzyszeń Fotograficznych.
Za rok założenia działającego do dziś Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego przyjmuje się rok 1953. Białystok może poszczycić się jednym z najstarszych w Polsce stowarzyszeń fotograficznych. Pierwszym prezesem został Mieczysław Montey. Wraz z nim Towarzystwo współtworzyli Piotr Sawicki Senior, Edward Modzelewski, Wacław Kossakowski i Edward Biały.
Inauguracyjne zebranie Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego odbyło się w Teatrze Lalek, który powołał do życia Piotr Sawicki.
Białostocki Teatr Lalek kilkakrotnie zmieniał swoją siedzibę, zanim otrzymał specjalnie dla niego wybudowany gmach przy ulicy Kalinowskiego, w którym wystawia swoje sztuki do dziś. Dla BTF los nie był tak łaskawy i stowarzyszenie zanotowało w swojej historii tylko krótki okres, gdy posiadało stałe lokum.
Lata sześćdziesiąte - pierwsze sukcesy
W roku 1961 BTF przygotowało pierwszą dużą wystawę zdjęć w budynku PKO przy Rynku Kościuszki. Funkcję prezesa sprawował w tym czasie Zbigniew Małyszko – pierwszy białostocki amator fotografii, który prezentował swoje zdjęcia poza granicami Polski. W konkursie młodych talentów w Londynie otrzymał nagrodę za swoje prace. W tym samym Zarządzie jako skarbnik pracował Waldemar Grzegorczyk, laureat wielu nagród i wyróżnień.
Kolejne lata przyniosły wiele atrakcyjnych inicjatyw cieszących się uznaniem nie tylko mieszkańców Białegostoku. Zaprezentowana w Muzeum Okręgowym VIII Wystawa Amatorskiej Fotografii Artystycznej przyciągnęła tłumy widzów. Na fali tego sukcesu do BTF zapisało się kilkudziesięciu nowych członków, w tym wielu młodych utalentowanych artystów, którzy w przyszłości odniosą sukcesy nie tylko w kraju ojczystym.
Przy Białostockim Towarzystwie Fotograficznym powstało Studium Fotografii przeznaczone dla instruktorów fotoamatorów, by mogli w sposób kompetentny upowszechniać ukochaną przez siebie sztukę. W nagrodę za prężną działalność Federacja Stowarzyszeń Fotograficznych wystąpiła z wnioskiem do Ministerstwa Kultury i Sztuki o przyznanie specjalnej nagrody za dotychczasowe osiągnięcia BTF. Nagroda została przyznana.
Towarzystwo otrzymało także samodzielny lokal przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie 13, w którym urządzono niewielką galerię i stworzono pracownię fotograficzną. W Towarzystwie działali wtedy między innymi Wiktor Wołkow, Janusz Niechwiedowicz i Waldemar Grzegorczyk.
W roku 1965 Waldemar Grzegorczyk został wybrany na nowego prezesa Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego. Funkcję wiceprezesa objął Zbigniew Ejsymont, który potrafił zmobilizować do pracy wielu młodych utalentowanych fotografików, wśród których należy wymienić Janusza Niechwiedowicza, Ninę Żdanuk i Wiktora Wołkowa.
Jednym z członków BTF był Waldemar Jasienowicz, instruktor, obok Janusza Kułakowskiego, w bardzo aktywnym Ognisku Pracy Pozaszkolnej nr 5. Jako wiceprezes BTF od 18 kwietnia 1977 roku opisał działalność Towarzystwa od początków jego istnienia do roku 1977. Dzięki jego opracowaniu można poznać nie tylko najważniejsze dokonania białostockich fotografików, ale także składy poszczególnych zarządów. Historia BTF spisana przez Jasienowicza dowodzi, że podobnie jak każda organizacja, białostockie Towarzystwo przechodziło okresy wzlotów i czasy mniejszej aktywności. Ale co kilka lat następowała mobilizacja, która pozwalała zapisać się znaczącymi dokonaniami w kulturze stolicy Podlasia.
Przez Białostockie Towarzystwo Fotograficzne przewinęły się setki fotografików, wśród nich wielu wybitnych artystów o głośnych nazwiskach nie tylko w naszym kraju. Niektórzy pełnili czołowe funkcje w białostockim stowarzyszeniu.
W jednym ze sprawozdań Zarządu BTF czytamy, że w dniu 30 grudnia 1967 roku liczba członków wynosiła 62 osoby. Zostało skreślonych 20 osób, które nie przejawiały „najmniejszej działalności” i od kilku lat zalegały z opłatami składkowymi. W zamian przyjęto 20 nowych członków. Sprawozdawca wylicza, że wśród wszystkich członków BTF można znaleźć ludzi zarówno młodych, jak i starych, wykonujących różne zawody: uczniów i studentów, robotników i lekarzy, prawników, dyrektorów i aktorów. Działalność Towarzystwa napotykała na wiele trudności z powodu braku własnego pomieszczenia i niewielkich zasobów finansowych, na które składały się tylko dwa elementy: dotacja Wydziału Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w wysokości 10 000 złotych i suma składek członkowskich w wysokości 2 220 złotych.
Nowe władze i pracownia fotograficzna
Na Walnym Zebraniu BTF w listopadzie 1969 roku wybrano nowe władze. Prezesem został Henryk Rogoziński, instruktor fotografii w Wojewódzkim Domu Kultury. Zmiana składu Zarządu podyktowana została spadkiem aktywności członków wyrażającym się mniejszym udziałem w konkursach i wystawach. By ową aktywność podnieść na wyższy poziom, zdecydowano się na poszerzenie Zarządu do siedmiu osób.
Zarząd BTF od 1969: prezes Henryk Rogoziński, wiceprezesi Zenon Kadziewicz i Wiktor Wołkow, sekretarz Tadeusz Myszkowski, członkowie: Elżbieta Sawicka, Aleksander Chomczyk, Henryk Gajewski.
Na pierwszym zebraniu nowy Zarząd postanowił wnieść ważne poprawki do Statutu BTF w celu poszerzenia terenu działalności Towarzystwa poza stolicę województwa oraz gromadzenia zdjęć dokumentalnych z Białegostoku i województwa. Staraniem nowego Zarządu została podpisana umowa z Radą Osiedla Tysiąclecia Białostockiej Spółdzielni Mieszkaniowej, w wyniku której Towarzystwo uzyskało pomieszczenie na niewielką pracownię fotograficzną.
Dzisiejsi miłośnicy sztuki tworzenia zdjęć nie zawsze uświadamiają sobie, jakich zabiegów wymagały i w jakich warunkach powstawały odbitki na papierze, bo monitorów komputerowych, tabletów i smartfonów nie było. Gdzieś trzeba było zmieścić stoły z powiększalnikami i kuwetami, uzyskać dostęp do bieżącej wody i dysponować sprawną siecią elektryczną. Stwierdzenie, że Towarzystwo „uzyskało pomieszczenie”, kryje w sobie skomplikowane działania, których koszt ponosił fundator. Miał on prawo oczekiwać przynajmniej częściowej rekompensaty swoich wydatków. Członkowie BTF odwdzięczali się pięknymi zdjęciami.
Część członków Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego uprawiała zawód fotografa w sposób profesjonalny, a część traktowała swoje przywiązanie do sztuki fotograficznej jako hobby. Profesjonaliści dysponowali własnymi pracowniami na wysokim poziomie, natomiast amatorzy i hobbiści korzystali z ciemni przygotowanych przez kluby osiedlowe lub domy kultury. Bardziej zaangażowani dysponowali własnymi ciemniami w miejscu zamieszkania. Jedną z najbardziej znanych pracowni prowadził przy ulicy Mickiewicza Henryk Rogoziński. Sąsiadowała z nią pracownia Ryszarda Zięckowskiego.
W maju 1972 roku prezesem został Antoni Zdrodowski. W czasie tej kadencji utworzono Sekcję Artystyczną BTF, do której przyjmowano najwybitniejszych fotografików spełniających rygorystyczne warunki opracowane przez Komisję Artystyczną na czele z Tomaszem Olszewskim.
Zarząd BTF od 1972: prezes Antoni Zdrodowski, wiceprezesi Henryk Rogoziński i Piotr Sawicki junior, sekretarz Zdzisław Lenkiewicz.
Dwudziestolecie i złota era BTF
W roku 1973 uroczyście obchodzono dwudziestolecie Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego. Z tej okazji przygotowano XVI Wystawę Fotografii Artystycznej oraz czternaście wystaw indywidualnych organizowanych zarówno w Białymstoku, jak i w całym województwie. Regularnie swoje zdjęcia w galerii przy ulicy Skłodowskiej prezentowali Piotr Sawicki junior, Henryk Rogoziński, Zdzisław Rynkiewicz, Zbigniew Ciepłucha, Waldemar Grzegorczyk, Zenon Kadziewicz, Janusz Szczucki, Antoni Zdrodowski, a z czasem przedstawiciele nieco młodszego pokolenia na czele z Ryszardem Zięckowskim.
Nowy prezes i pierwsza stała siedziba
W styczniu 1975 roku nowym prezesem został Zdzisław Rynkiewicz. Do współpracy zaproszono Studencką Agencję Fotograficzną, nawiązano kontakt z Fotoklubem w Kownie. Zorganizowano sesję fotograficzno-filmową, kilka spotkań połączonych z prezentacją zdjęć oraz jednodniowy plener w Brzostowicy. Na rok 1975 przypadło ogłoszenie wyników XVII Konkursu Fotografii Artystycznej, który stanowił stałe zobowiązanie członków BTF.
Zarząd BTF od 1975: prezes Zdzisław Rynkiewicz, wiceprezes Henryk Rogoziński, sekretarz Anatol Żuk, członkowie: Tomasz Olszewski, Krzysztof Sarosiek.
Z inicjatywy Zdzisława Rynkiewicza udało się pozyskać pierwszą w dziejach BTF samodzielną siedzibę Towarzystwa przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie 13. U wejścia zagospodarowano nieduże pomieszczenie pełniące rolę galerii, w której wystawiali swoje zdjęcia członkowie białostockiego stowarzyszenia oraz zaproszeni goście. Salka wystawowa była czynna codziennie, z wyjątkiem sobót i niedziel, w godzinach od 14.00 do 18.00. Wystawy prezentowane w galerii gromadziły podczas wernisaży tłumy miłośników fotografii, którzy po obejrzeniu zdjęć mogli porozmawiać z doświadczonymi twórcami nie tylko na temat zawieszonych na ścianach obrazów, ale także zasięgnąć opinii o używanym sprzęcie. Można też było dowiedzieć się, jak dotrzeć do wymarzonych aparatów czy obiektywów, trudno w tamtych latach osiągalnych.
W połowie 1976 roku nastąpiła reorganizacja Zarządu. Do pracy włączył się Piotr Sawicki junior jako wiceprezes oraz Zdzisław Lenkiewicz jako sekretarz. Gospodarowanie funduszami powierzono Anatolowi Żukowi, a prowadzenia kroniki BTF podjął się Zbigniew Ciepłucha. Efektem reorganizacji była wzmożona aktywność wystawiennicza członków BTF, co znalazło odbicie w licznych informacjach w prasie fachowej. Niemal co miesiąc donosiła ona o kolejnych prezentacjach białostockich twórców. W Fotokronice magazynu „Foto” w roku 1976 czytamy: „W Białymstoku w lokalu filii nr 1 MDK – prezentacja fotografiki Henryka Rogozińskiego”. W innym numerze – prezentacja zdjęć Piotra Sawickiego juniora w białostockim pawilonie BTPSP, a w klubie „Millenium” zbiorowa wystawa prac uczestników punktu konsultacyjnego BTF.
18 kwietnia 1977 roku miało miejsce kolejne Walne Zebranie Członków BTF. Prezesem pozostał Zdzisław Rynkiewicz.
Zarząd BTF od 1977: prezes Zdzisław Rynkiewicz, wiceprezesi Marek Dolecki i Waldemar Jasienowicz, sekretarz Zbigniew Ciepłucha, skarbnik Andrzej Malec, członkowie: Piotr Sawicki junior, Andrzej Ciulkin, Lech Foremski, Anatol Żuk.
Biennale Fotografii Sportowej
Od roku 1976 Białostockie Towarzystwo Fotograficzne organizowało jedyne w Polsce Ogólnoświatowe Biennale Fotografii Sportowej, które cieszyło się olbrzymim powodzeniem wśród miłośników fotografii w całym kraju. Brało w nim udział wielu wybitnych fotoreporterów specjalizujących się w dokumentowaniu wydarzeń sportowych, między innymi Leszek Fidusiewicz, Zbigniew Gąsior czy Tadeusz Brzozowski. Biennale stało się wizytówką BTF.
Magma 81 - białostocka szkoła fotografii
Zarząd powołany na zebraniu w 1977 roku postanowił uporządkować strukturę organizacyjną stowarzyszenia. W ramach Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego w roku 1981 powstała grupa fotograficzna Magma 81, którą tworzyli Zbigniew Ciepłucha, Marek Dolecki, Zdzisław Rynkiewicz i Ryszard Zięckowski. Jej członkowie wysyłali swoje zdjęcia na konkursy organizowane przez FIAP, w wyniku czego Dolecki, Rynkiewicz i Zięckowski zdobyli tytuły artystów AFIAP. W środowisku zaczęto mówić, że członkowie Magmy 81 stworzyli białostocką szkołę fotografii.
Grupa przygotowała trzy wystawy zbiorowe, a poszczególni członkowie zapraszali na swoje indywidualne prezentacje do galerii przy ulicy Skłodowskiej-Curie. Powstanie Magmy 81 świadczy o żywym charakterze Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego, przynależność do którego nie krępowała swobody twórczej, i otwartym podejściu do wszelkich działań w zakresie doskonalenia umiejętności i poszukiwania tematów w coraz bogatszej w doznania rzeczywistości.
Stała galeria BTF przy ulicy Skłodowskiej odegrała ważną rolę w dziejach białostockiej kultury. Odwiedzali ją nie tylko miłośnicy fotografii, ale także znawcy malarstwa czy, z racji sąsiadującego obok sklepu muzycznego, twórcy w dziedzinie dźwięku. Oglądając zamieszczone na wystawie zdjęcia, można było usłyszeć dobiegającą z pokoju zarządu dyskusję na temat najnowszych trendów w fotografii i w innych rodzajach sztuki.
Kolejne lata przynosiły cykliczne wystawy poprzedzone konkursami, których celem była wewnętrzna rywalizacja na polu artystycznej fotografii. Pod koniec 1981 roku jury pod przewodnictwem wybitnego dziennikarza Andrzeja Koziary pierwszą nagrodę przyznało Andrzejowi Sokólskiemu, drugą Zdzisławowi Rynkiewiczowi i Piotrowi Zientarze, a trzecią Leszkowi Jankowskiemu, Januszowi Szyplukowi, Andrzejowi Piecielskiemu oraz Ognisku Pracy Pozaszkolnej nr 5 w Białymstoku.
Trzydziestolecie w trudnych czasach
W katalogu Jubileuszowej Wystawy XXX-lecia BTF w 1983 roku czytamy, że przypadła ona w czasach niezbyt łaskawych dla fotografii. Pustki w sklepach fotograficznych, niebotyczne ceny rzadko spotykanego sprzętu i ciągła walka o najprostszy element wyposażenia ciemni nie sprzyjały rozwojowi tej dziedziny sztuki, która bez materialnej techniki istnieć nie może. Trudna sytuacja gospodarcza Polski musiała odbić się na jakości prezentowanych przez białostoczan zdjęć. Było ich mniej niż w poprzednich latach jubileuszowych i odnotowano mniejszą liczbę autorów. Niemniej charakterystyczną cechą wystawy na XXX-lecie stała się duża liczba serii i cykli zdjęć. Wyróżniły się zestawy Zbigniewa Ciepłuchy i Piotra Zientary.
ZPAF w Białymstoku
Rok 1984 zapisał się w historii BTF niezwykle prestiżowym wydarzeniem. W czerwcu miała miejsce pierwsza wystawa Białostockiej Delegatury Związku Polskich Artystów Fotografików, czyli ekskluzywnego stowarzyszenia najwybitniejszych polskich twórców w dziedzinie fotografii. W Białymstoku wówczas mieszkali i tworzyli czterej członkowie ZPAF: Henryk Rogoziński, Piotr Sawicki, Janusz Szczucki i Wiktor Wołkow. Swoje pomieszczenia udostępnił fotografikom Salon Wystawowy Biura Wystaw Artystycznych, który znajdował się w kompleksie Pałacu Branickich, w dawnym arsenale.
Andrzej Koziara, we wstępie do katalogu wystawy, zastanawiał się, czy białostoccy fotograficy sprostali niełatwemu zadaniu, by z „banalnych i heroicznych, patologicznych i lirycznych, małych i wielkich kawałków widzialnej rzeczywistości” wykreować „foto-znaki swojego czasu”.
Pokrótce przedstawił tematykę i technikę fotograficzną każdego z czterech twórców. Henryk Rogoziński zdecydowaną większość swych prac wykonywał w technice gumy arabskiej, tworząc niezwykłe krajobrazy ziemi podlaskiej. Piotr Sawicki to reportażysta, który nadaje swoim pracom wartość samą w sobie, niezależnie od tekstu, który zdjęciom towarzyszy. Janusz Szczucki to fotograf-poeta odwołujący się do najgłębszych pokładów wyobraźni odbiorcy, sugerujący, że obserwowana rzeczywistość to tylko wierzchołek świata ukrytego w nieokreślonej przestrzeni. Wiktor Wołkow udowadnia, że krajobraz Polski północno-wschodniej może stanowić nieograniczone pole do twórczych poszukiwań, jeżeli znajdziemy w nim obszary pomijane w codziennym doświadczeniu.
W swoich licznych rozmowach Wołkow często podkreślał, że przyszło mu żyć w najpiękniejszym regionie Polski i nigdy nie uległ pokusie, by wyjechać z Białostocczyzny. A otrzymywał wiele zaproszeń. Chętnie natomiast przyjmował propozycje spotkań nie tylko z zawodowcami, ale także z amatorami, którym w przystępny sposób przekazywał swoją wiedzę. Miał w tym zakresie bogate doświadczenie jako wieloletni instruktor zajęć pozalekcyjnych w Technikum Mechanizacji Rolnictwa w Supraślu.
W grudniu 1985 roku swoje zdjęcia zaprezentował w galerii BTF jeden z najstarszych członków Towarzystwa, Tadeusz Myszkowski, autor kilkunastu wystaw poczynając od roku 1961. Zestaw fotografii nosił tytuł „Straż pożarna” i nie był zaskoczeniem, ponieważ autor pracował jako oficer pożarnictwa.
Kilka miesięcy wcześniej swoją kolejną ekspozycję przygotował Ryszard Zięckowski, niezwykle aktywny od początku swojej przynależności do BTF. Debiut wystawienniczy Zięckowskiego miał miejsce w roku 1980. Ekspozycja „W widłach Biebrzy i Narwi” to czwarta odsłona aktywności twórczej członka BTF od roku 1978, który łączy poezję ze sztuką wizualną:
jest ogrom bagien i nurt rzeki,
gdzie jagód i ziół dostatek
w miejsce chleba
waszego i naszego,
gdzie Bóg Hospodi błogosławi
stogi z ukrytymi bańkami z bimbrem"
W numerze 146 „Gazety Współczesnej” z 1988 roku ukazała się recenzja wystawy zdjęć Ryszarda Zięckowskiego. Autor tekstu przedstawił sylwetkę członka BTF i grupy Magma 81, a następnie zwrócił uwagę na walory barwnych fotografii przedstawiających zróżnicowany charakter suwalskiego pejzażu. Przede wszystkim uwypuklił wartości kompozycyjne zdjęć Zięckowskiego, który przyjął koncepcję centralnego układu najważniejszych elementów krajobrazu.
Fotografia dzieci i młodzieży
Wśród wielu działań Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego w latach osiemdziesiątych XX wieku należy odnotować aktywność jego członków w organizacji kursów, szkoleń i współudział w wielu konkursach fotograficznych. W roku 1986, podczas II Ogólnopolskiej Wystawy Fotografii Dzieci i Młodzieży organizowanej przez Klub Fotograficzny System-5 przy Młodzieżowym Domu Kultury, swoją obecność zaakcentowali liczni członkowie BTF, a całe Towarzystwo zostało odnotowane jako współorganizator konkursu.
W składzie jury, obok Barbary Kosińskiej z kwartalnika „Fotografia”, Jerzego Szepetowskiego z Komisji Artystycznej Federacji Amatorskich Stowarzyszeń Fotograficznych w Polsce i artysty grafika Andrzeja Dworakowskiego, znaleźli się członkowie BTF – Wiktor Wołkow i Marek Dolecki.
Wigry - plener, który zmienił postrzeganie Białegostoku
W trzecim numerze 1987 roku kwartalnika „Fotografia” Tadeusz Sumiński przedstawił relację z głośnego ówcześnie pleneru na ziemi białostockiej, którego centrum ulokowano w Wigrach w czerwcu 1986 roku. Spotkanie najwybitniejszych polskich fotografików zorganizowała maleńka Delegatura Białostocka ZPAF w ścisłej współpracy z amatorskimi towarzystwami fotograficznymi Białegostoku i Suwałk. W plenerze uczestniczyło prawie pięćdziesiąt osób, w tym dwaj fotograficy z Litwy. Wszystkim artystom po dwóch dniach pozostawiono wolną rękę, by oddali się swojej pasji przez pozostałe osiem dni, dzięki czemu powstało wiele unikalnych zdjęć, które znalazły uznanie koneserów sztuki fotograficznej. W plenerze uczestniczyli niemal wszyscy najważniejsi polscy fotograficy, na czele z Pawłem Pierścińskim, Wojciechem Plewińskim czy Lechem Charewiczem. Udział takich postaci w spotkaniu z białostockimi fotografikami świadczył o szacunku dla dokonań członków BTF i uznaniu efektów ich pracy za ważną część dorobku całej polskiej fotografii.
„Czas i obraz" - nowy ośrodek polskiej fotografii
Początek roku 1987 przyniósł wydarzenie, po którym w fachowej prasie pojawiło się przypuszczenie, że na Białostocczyźnie narodził się nowy ważny punkt na mapie polskiej fotografii.
„Powstaje tu chyba nowy ośrodek polskiej fotografii. Bardzo ciekawy i obiecujący. Miejmy nadzieję, że nie okaże się jedną z licznych efemeryd, ale dojrzeje i rozkwitnie w pełni” – Tadeusz Sumiński
Tym wydarzeniem był Ogólnopolski Konkurs Fotograficzny „Czas i obraz północno-wschodniej Polski”. Skład jury sam w sobie budził uznanie: Edward Hartwig jako przewodniczący, Wiesław Prażuch, Adam Bujak, Tadeusz Sumiński i z Białegostoku Wiktor Wołkow. Pierwsze trzy nagrody zdobyli białostoczanie: Krzysztof Kadłubowski, Andrzej Ciulkin i Piotr Sawicki. Nagrodę kwartalnika „Fotografia” otrzymał Ryszard Zięckowski, a wyróżnienie Andrzej Sokólski. Dyplom BTF wręczono Markowi Doleckiemu. Wśród wyróżnionych w tym konkursie znaleźli się też tak słynni fotograficy polscy jak Paweł Pierściński i Jan Morek. Wernisaż na zakończenie konkursu miał miejsce w Galerii Biura Wystaw Artystycznych w Białymstoku 5 marca 1987 roku.
Ogólnopolski Konkurs Fotograficzny „Czas i Obraz Północno-Wschodniej Polski” w latach swojej organizacji cieszył się olbrzymim zainteresowaniem i wielką renomą. Swoje zdjęcia przysyłali najwybitniejsi fotograficy polscy i zagraniczni lat osiemdziesiątych XX wieku.
Kontakty międzynarodowe i dalsze sukcesy
W 1985 roku z udziałem Związku Polskich Artystów Fotografików i Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego nawiązano kontakt z jedną z organizacji fotograficznych w ówczesnej Republice Federalnej Niemiec. Na zaproszenie tej organizacji reprezentanci BTF udali się do Bielefeld, by w ratuszu miejskim przedstawić swój dorobek twórczy. W skład delegacji weszli między innymi: Marek Dolecki, Andrzej Olichwier, Henryk Rogoziński, Zdzisław Rynkiewicz, Piotr Sawicki, Wiktor Wołkow i Ryszard Zięckowski. Przez kilka lat kontakt polegał na wymianie wystaw i poglądów na temat techniki fotograficznej i sposobu widzenia świata. Do Niemiec wyjeżdżali kilkakrotnie Zdzisław Rynkiewicz i Ryszard Zięckowski.
Druga połowa lat osiemdziesiątych XX wieku to okres wzmożonej aktywności białostockiego środowiska fotograficznego. Wśród wielu wybitnych twórców młodego pokolenia, które dobitnie zaakcentowało swoją obecność na mapie kulturalnej Polski, był Zbigniew Sadowski. Uczestniczył w konkursach, które szczyciły się największymi nazwiskami w składzie jury, i otrzymywał w nich nagrody. To wielki zaszczyt, gdy otrzymuje się dyplom podpisany przez Edwarda Hartwiga, Wiesława Prażucha i Piotra Sawickiego.
Zbigniew Sadowski na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku otrzymał wiele nagród i wyróżnień, między innymi w II Ogólnopolskim Triennale Książki Krajoznawczo-Turystycznej i w Jubileuszowym Konkursie Fotografii Artystycznej BTF 1988/89.
O roli białostockiej fotografiki na forum ogólnopolskim świadczy udział niemal wszystkich najwybitniejszych twórców w tej dziedzinie sztuki w spotkaniach, plenerach i konkursach organizowanych w stolicy Podlasia. Wieloletni współpracownik kwartalnika „Fotografia” i późniejszy senator Rzeczypospolitej Polskiej Jan Maria Jackowski w roku 1988 ubolewał, że nie mógł przyjechać na otwarcie wystawy poplenerowej, która zgromadziła najważniejszych polskich fotografików. Chętnie jednak opisał atmosferę, jaka towarzyszyła Zofii Rydet, Adamowi Bujakowi, Pawłowi Pierścińskiemu, Wiesławowi Prażuchowi, Wojciechowi Plewińskiemu i białostockim fotografikom podczas peregrynacji z aparatami fotograficznymi po Polsce północno-wschodniej. Zwrócił uwagę na fakt, że plener w tej części kraju znamionuje nie tylko aspekt fotograficzny, ale także jest ważny z punktu widzenia ogólnej kondycji człowieka w przełomowym czasie, w jakim przyszło żyć Polakom.
Zawieszenie
Zmiany polityczno-gospodarcze w Polsce w roku 1989 spowodowały zawieszenie działalności BTF, które z założenia nie miało charakteru komercyjnego i działań gospodarczych nie prowadziło. Towarzystwa nie było stać na utrzymanie dotychczas użytkowanego lokalu w atrakcyjnym miejscu miasta, więc utraciło swoją siedzibę przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie.
Ostatnią wystawę w galerii otworzył przyszły prezes BTF Czesław Zdanowicz, który w roku 1991 zaprezentował swoje niezwykłe pejzaże.
Ale członkowie Towarzystwa nie zrezygnowali z działalności fotograficznej. Czesław Zdanowicz tworzył dziesiątki wystaw prezentowanych w innych placówkach kulturalnych Białegostoku. Cykl „Pejzaż” można było obejrzeć w 2000 roku w Klubie Kalina i w Klubie Zenit. „Impresje fotograficzne” oglądali widzowie w Klubie Kalina oraz w Miejskich Domach Kultury w Białymstoku i w Czarnej Białostockiej. W roku 2002 osiedlowe kluby gościły wystawę „Białystok – powrót do przeszłości”, a kilkanaście miesięcy później znawcy fotografii wysoko ocenili zestaw zdjęć „Koń w dialogu z przyrodą”. To tylko przykładowe dokonania niezwykle kreatywnego członka i przyszłego prezesa BTF, który poza wystawami zaznaczył swoją obecność wśród polskich fotografików, uczestnicząc w licznych konkursach i zdobywając na nich wiele nagród.
Odrodzenie 2005 rok
W lutym 2005 roku z inicjatywy Ryszarda Zięckowskiego przywrócono do życia Białostockie Towarzystwo Fotograficzne. Inicjator reaktywacji jednego z najstarszych, a niewykluczone, że najstarszego stowarzyszenia miłośników fotografii w Polsce, dał się poznać jako aktywny fotografik już w roku 1978, gdy wstąpił do Towarzystwa. Wcześniej prowadził w „Gazecie Białostockiej” rubrykę „Białystok dziadków i wnuków”, dzięki której zyskał uznanie w środowisku białostockim, które chętnie ujrzało go w gronie miłośników sztuki fotograficznej. Na burzliwym zgromadzeniu członków BTF w Klubie MPiK przy ulicy Sienkiewicza od razu zaproponowano mu wejście do Zarządu w charakterze sekretarza. Po pewnym czasie Ryszard Zięckowski objął funkcję wiceprezesa.
Gdy po kilku latach bezruchu zaproponował wznowienie działalności BTF, opracował nowy statut wspólnie z Renatą Sochoń, inspektorem ds. stowarzyszeń Urzędu Miasta. Dzięki temu zabiegowi na walnym zebraniu można było powołać nowy Zarząd. Na prezesa reaktywowanego BTF wybrano Filipa Wiśniewskiego. Nowy Zarząd przyjął kilkunastu nowych członków, a wielu dawnych fotografików wznowiło działalność w ramach Towarzystwa.
Pięćdziesięciolecie w Galerii Arsenal
W listopadzie 2006 roku członkowie reaktywowanego Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego w Galerii Arsenał przygotowali wielką wystawę jubileuszową z okazji pięćdziesięciolecia najstarszego stowarzyszenia miłośników fotografii w Białymstoku. Patronatem objął ją Prezydent Miasta Białegostoku Ryszard Tur. Rolę kuratorów wypełnili Filip Wiśniewski i Piotr Kędyś. Rozmach wystawy zaświadczał o tym, że mimo kłopotów, jakie na swojej drodze napotykali białostoccy miłośnicy fotografii, udało się skonsolidować wysiłek twórczy wielu członków BTF rozwijających swój kunszt w ukochanej dziedzinie sztuki.
Na wystawie jubileuszowej 50-lecia BTF wystawiali (kolejność wg katalogu): Andrzej Kudlewski, Andrzej Olichwier, Agnieszka Cylwik, Radosław Wojciech Ciepłucha, Czesław Zdanowicz, Ryszard Zięckowski, Marek Dolecki, Monika Magdziak, Zbigniew Ciepłucha, Wiesław Andrzej Korycki, Wiktor Wołkow, Piotr Sawicki senior, Robert „Figander” Nofikow, Marek Tomaszuk, Krystyna Tomaszuk, Piotr Sawicki junior, Henryk Rogoziński, Filip Wiśniewski, Zdzisław Rynkiewicz, Wojciech Zdanowicz, Stanisław Pankowski, Jerzy Trojanowski, Marcin Harasimowicz, Radosław Dekert, Bogusław Florian Skok, Alicja Ignaciuk, Edward Magdziak, Bartosz Grabowski i Piotr Kędyś.
Nowa energia
W roku 2008 funkcję prezesa Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego objął Czesław Zdanowicz. Człowiek z wieloletnim doświadczeniem w pracy analogowej, którego w dojrzałym wieku zafascynowały możliwości techniki cyfrowej. Za jego kadencji znacznie powiększyło się grono członków Towarzystwa. Do czasu wybuchu pandemii odbywały się comiesięczne spotkania merytoryczno-towarzyskie, które gromadziły znaczną liczbę miłośników fotografii. Przybywały na nie nie tylko osoby zarejestrowane wśród członków BTF, ale także inne osoby zainteresowane sztuką fotograficzną oraz niekiedy przyjaciele członków Towarzystwa. Po takich spotkaniach niektórzy spośród gości wstępowali do BTF i pozostają w nim do dziś.
Jednym z aktywniejszych gości na spotkaniach BTF przez kilka lat był mecenas Janusz Gąsowski, człowiek przez kolegów prawników odznaczony medalem „Kryształowe Serce”. Erudyta i kolekcjoner malarstwa, zapoznawał członków BTF z najnowszymi trendami w sztukach plastycznych, prezentując swoje liczne albumy o tematyce multiwizualnej.
Ponieważ Towarzystwo od roku 1989 nie posiada własnego odpowiednio dużego pomieszczenia, spotkania odbywały się najpierw w Spółdzielni przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie, potem w kawiarni Gram off on przy Nowym Świecie, a następnie w kawiarni Lalki, która dysponuje minigalerią prezentującą prace plastyczne i fotograficzne. Kilka spotkań odbyło się także w kawiarni wynajmowanej prywatnemu przedsiębiorcy w Operze Podlaskiej, ale współpraca z właścicielem lokalu nie została sfinalizowana obopólnym porozumieniem. Podobnie epizodycznie członkowie BTF spotkali się kilka razy w kawiarni przy ulicy Waryńskiego i w kawiarni przy Sienkiewicza.
Nieraz podczas zebrań padały wnioski o podjęcie starań o pozyskanie stałej siedziby dla BTF, ale po krótkiej dyskusji propozycje te nie zyskiwały powszechnej akceptacji. Członkowie Towarzystwa, niczym dawna cyganeria artystyczna, świetnie czują się jako ludzie wolni i nie odczuwają potrzeby, poza formalną urzędową koniecznością, by wiązać się ze stałym miejscem w Białymstoku. Na szczęście znajdują się instytucje kultury, które chętnie zapraszają członków BTF na spotkania i umożliwiają prezentację dorobku artystycznego. Czyni to Białostocki Teatr Lalek, Uniwersyteckie Centrum Kultury przy ulicy Ciołkowskiego czy Klub Kalina na białostockim osiedlu Dziesięciny. Członkowie Towarzystwa eksponują także swoje zdjęcia w Galerii Sleńdzińskich przy ulicy Wiktorii 5, gdzie ostatnio BTF organizuje swoje comiesięczne spotkania.
W 2010 roku odbyła się zbiorowa wystawa członków BTF w Klubie Kalina. W 2012 roku w Supraślu zorganizowano wystawę „Wołkow w obiektywie przyjaciół” – hołd dla jednego z najważniejszych białostockich fotografików. W 2013 roku BTF wzięło udział w Ogólnoświatowym Festiwalu Fotograficznym Interphoto.
W 2014 roku z inicjatywy Cezarego Fabiszewskiego przy ulicy Marii Skłodowskiej-Curie otwarto Galerię Jednej Fotografii – tam, gdzie kiedyś mieściła się stała siedziba BTF.
W 2016 roku, z okazji sześćdziesięciolecia BTF, przygotowano wystawę jubileuszową w Galerii Spodki Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury w Białymstoku. Rok później, w 2017, białostoccy fotograficy wystawiali w Miejskiej Galerii Sztuki w Grodnie.
Sukcesy ogólnopolskie
W 2018 roku Małgorzata Pawelczyk zwyciężyła w VI Ogólnopolskim Konkursie „Taki pejzaż”. Tego samego roku Lasy Państwowe zorganizowały plener fotograficzny specjalnie dla członków BTF.
W 2019 roku białostoccy fotograficy zajęli całe podium VII edycji konkursu „Taki pejzaż”: Joanna Sawicka, Krzysztof Kadziewicz i Ewa Bijak. W tym samym roku Towarzystwo zaprezentowało wystawę „Droga” w Zamościu oraz odbyły się trzy wspólne plenery Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego i Ostrołęckiej Grupy Fotograficznej.
W 2020 roku Czesław Zdanowicz zaprezentował wystawę „Kwintesencja” w Galerii Sleńdzińskich przy ulicy Wiktorii 5. W 2021 roku BTF ponownie uczestniczyło w Festiwalu Interphoto, a w 2022 w XIV Ostrołęckim Festiwalu Fotografii.
70 lat Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego
W 2023 roku Walne Zebranie Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego wybrało nowy Zarząd pod przewodnictwem Bożeny Zdanowicz. Wystawa jubileuszowa z okazji siedemdziesiątej rocznicy założenia BTF odbyła się w Teatrze Lalek – tam, gdzie siedemdziesiąt lat wcześniej wszystko się zaczęło. Towarzystwo objęło patronatem Festiwal Zbliżenia.
W 2024 roku odbyły się wiosenne plenery nad Biebrzą i Narwią, BTF uczestniczyło w kolejnym Festiwalu Fotograficznym Interphoto, a jesienią zorganizowano plener „Jesienna Suwalszczyzna”. Rozpoczęły się także regularne wystawy w restauracji Barley.
W 2025 roku ukazała się monografia „70 lat z Białostockim Towarzystwem Fotograficznym” autorstwa Andrzeja Alickiego, jednego z najstarszych członków BTF, który fotografią zajmuje się od 1963 roku, a od 2023 roku pełni funkcję sekretarza Zarządu. Na 318 stronach Alicki zebrał opowieść o wieloletniej działalności Towarzystwa, wzbogaconą o materiały archiwalne – fotografie ze spotkań, legitymacje, katalogi i plakaty wystaw – oraz biogramy członków stowarzyszenia i prace ponad osiemdziesięciu fotografów. Premiera książki odbyła się 12 września 2025 roku w Centrum Aktywności Społecznej w Białymstoku, podczas wystawy „Liminal Podlasie”. To pierwsza tak obszerna publikacja dokumentująca historię BTF i zarazem kompendium, które pozwala ocalić od zapomnienia dorobek pokoleń białostockich fotografików.
W marcu 2025 roku w Domu Kultury Śródmieście przy ulicy Kilińskiego w Białymstoku otwarto wystawę „W krainie baśni”. Członkowie Białostockiego Towarzystwa Fotograficznego zaprezentowali fotografie inspirowane literaturą baśniową – zaklęte zamki, tajemnicze lasy, postacie z baśni ożywione światłem i cieniem, przeniknięte atmosferą marzeń i nostalgii. Wystawa zapraszała do podróży do krainy dziecięcej wyobraźni, gdzie świat pełen jest niezwykłych opowieści czekających na odkrycie.
Towarzystwo ponownie objęło patronatem Festiwal Zbliżenia i zorganizowało plener „Majowy Bug”. W restauracji Barley odbyła się zbiorowa wystawa „Przepis na Podlasie”, a w Centrum Aktywności Społecznej wystawa „Liminal Podlasie” połączona z promocją jubileuszowej książki. Członkowie BTF uczestniczyli także w wystawie „Kadry Pamięci” Fotoklubu RP z okazji trzydziestolecia tego stowarzyszenia.
Jak na początku swojego istnienia, Towarzystwo popularyzuje sztukę fotograficzną, mobilizuje do rozwoju talentu swoich członków i współpracuje z licznymi organizacjami oraz placówkami kulturalnymi. Siedemdziesiąt lat temu w Teatrze Lalek przy ulicy Pięknej 3 grupa pasjonatów postanowiła, że ich miłość do fotografii zasługuje na wspólne działanie. To przekonanie nie zmieniło się przez siedem dekad.
